घरगुती १२:६१:०० (युरिया फॉस्फेट) खत: बनवण्याची कृती आणि व्यावसायिक १२:६१:०० (मोनोअमोनियम फॉस्फेट) खताशी तुलना

शेतीमध्ये विद्राव्य खतांचा (Water-soluble fertilizers) वापर मोठ्या प्रमाणावर होतो. बाजारात मिळणारे १२:६१:०० खत बरेचदा महाग असते, त्यामुळे शेतकरी घरच्या घरी त्याला पर्याय म्हणून 'युरिया फॉस्फेट' बनवू शकतात. या दोन्ही खतांमधील वैज्ञानिक फरक आणि त्यांचा योग्य वापर कसा करावा, याची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे.

खत बनवण्याची सोपी कृती

घरी बनवले जाणारे हे खत रासायनिकदृष्ट्या १२:६१:०० या ग्रेडचेच असते, पण ते 'युरिया फॉस्फेट' या स्वरूपात असते.

साहित्य: ६.५ लिटर पाणी, ७०० ग्रॅम युरिया आणि ६ किलो (सुमारे ३ लिटर) फॉस्फरिक ऍसिड (८५% शुद्ध).

प्रक्रिया: प्रथम एका सुरक्षित प्लास्टिकच्या बादलीत पाणी घेऊन त्यात युरिया पूर्णपणे विरघळवून घ्या. युरिया विरघळल्यावर त्यात फॉस्फरिक ऍसिड अत्यंत सावकाश मिसळा. हे द्रावण गरम होऊ शकते, त्यामुळे ते ८ तास थंड होण्यासाठी तसेच ठेवा.

प्रमाण: फवारणीसाठी ४ ते ५ मिली प्रति लिटर पाणी आणि ठिबकमधून (Drip) देण्यासाठी ४ ते ५ लिटर प्रति एकर.

घरगुती खत आणि बाजारातील खत यातील फरक

बाजारात विकले जाणारे १२:६१:०० हे 'मोनो अमोनियम फॉस्फेट (MAP)' असते, तर आपण घरी बनवलेले खत 'युरिया फॉस्फेट' असते.

या दोन खतांची अदलाबदल कधी आणि कशी करावी?

या दोन्ही खतांचा उद्देश पिकाला नत्र आणि स्फुरद (Phosphorus) देणे हाच असला तरी, परिस्थितीनुसार खताची निवड करणे फायद्याचे ठरते:

घरगुती खत (युरिया फॉस्फेट) केव्हा निवडावे: जर तुमच्या विहिरीचे किंवा बोअरचे पाणी कठीण (Hard water) असेल आणि ठिबकच्या नळ्यांमध्ये वारंवार क्षार साचून त्या चोकअप होत असतील, तर हे खत उत्तम आहे. याचा अति-आम्लधर्मी गुणधर्म नळ्या स्वच्छ करतो आणि चोपण जमिनीत अडकलेली सूक्ष्म अन्नद्रव्ये (झिंक, लोह) पिकांना उपलब्ध करून देतो.

बाजारातील खत (MAP) केव्हा निवडावे: पिकाच्या अगदी सुरुवातीच्या वाढीच्या टप्प्यात किंवा जेव्हा पिकाला त्वरित नत्राची गरज असते (Quick boost), तेव्हा MAP वापरणे अधिक योग्य ठरते कारण त्यातील अमोनियम पिकाची मुळे लगेच शोषून घेतात.

अदलाबदल (Interchangeability): तुम्ही गरजेनुसार या दोन्ही खतांचा आलटून पालटून वापर करू शकता. महिन्यातून एकदा किंवा दोनदा घरगुती युरिया फॉस्फेट ठिबकमधून दिल्यास नळ्याही स्वच्छ राहतील आणि खताचा खर्चही वाचेल. उर्वरित वेळेस पिकाच्या वाढीच्या संवेदनशील टप्प्यांवर बाजारातील MAP चा वापर करता येईल.

शेतकरी बांधवानो रिसेटएग्री व्हाटस्अप चॅनल ला भेट द्या, जॉइन व्हा. आपले चैनल वाढावे म्हणून सदर पोस्ट इतर व्हाटसअप ग्रुप मध्ये अवश्य शेअर करावी. धन्यवाद!