लिंबु सघन लागवड

लिंबासाठी पाण्याचा उत्तम निचरा होणारी, मध्यम ते भारी (दीड ते दोन फूट खोलीची) जमीन निवडा. चोपण, क्षारयुक्त किंवा पाणी साचणारी जमीन सघन लागवडीसाठी योग्य नाही. उन्हाळ्यात जमिनीची खोल नांगरट करून वखरणी करावी.

अंतर आणि खड्डे खोदणे

सघन लागवडीसाठी साधारणपणे १५x१५ फूट (एकरी १९३ झाडे) किंवा १५x१० फूट (एकरी २९० झाडे) हे अंतर ठेवले जाते. काही ठिकाणी इस्त्रायली तंत्रज्ञानानुसार याहून कमी अंतरही वापरतात, पण त्यासाठी छाटणीचे अत्यंत अचूक व्यवस्थापन लागते. मे-जून महिन्यात २x२x२ फूट आकाराचे खड्डे खोदावेत.

खड्डे भरणे

खड्डे भरताना चांगली माती, २-३ घमेले कुजलेले शेणखत, १ किलो सिंगल सुपर फॉस्फेट आणि १०० ग्रॅम फॉलीडॉल पावडर (वाळवी प्रतिबंधासाठी) यांचे मिश्रण वापरावे.

जातीची निवड आणि लागवड

सघन लागवडीसाठी साई सरबती, प्रमालिनी यांसारख्या जास्त फळे देणाऱ्या आणि कॅंकर रोगाला कमी बळी पडणाऱ्या सुधारित जाती निवडाव्यात. लागवड पावसाळ्याच्या सुरुवातीला (जुलै-ऑगस्ट) करावी.

पाणी आणि खत व्यवस्थापन

या पद्धतीत ठिबक सिंचन (Drip Irrigation) अत्यंत आवश्यक आहे. झाडाच्या वयानुसार आणि वाढीच्या टप्प्यानुसार विद्राव्य खते (उदा. १९:१९:१९, ०:५२:३४) ठिबकद्वारे द्यावीत. सूक्ष्म अन्नद्रव्यांची (Micronutrients) फवारणी नियमित करावी.

कॅनोपी मॅनेजमेंट (छाटणी तंत्र)

सघन लागवडीतील सर्वात महत्त्वाचा भाग म्हणजे झाडाला योग्य आकार देणे (Training) आणि नियमित छाटणी (Pruning).

जमिनीपासून किमान दीड ते दोन फूट उंचीपर्यंत खोडावर येणारे कोणतेही कोंब (Water shoots) वेळोवेळी काढावेत.

झाडाचा आकार छत्रीसारखा ठेवावा.

दरवर्षी फळे काढल्यानंतर रोगट, वाळलेल्या आणि एकमेकांत अडकलेल्या फांद्यांची छाटणी करावी, जेणेकरून झाडाच्या आतपर्यंत सूर्यप्रकाश व हवा खेळती राहील.

छाटणीची योग्य वेळ (Right Time for Pruning)

मुख्य वेळ (फळ काढणीनंतर): लिंबाच्या फळांची मुख्य छाटणी फळ काढणी संपल्यानंतर (साधारणपणे उन्हाळ्याच्या शेवटी किंवा पावसाळ्यापूर्वी, म्हणजेच मे ते जून दरम्यान) करावी.

बहार धरताना (Bahar Treatment): ज्या वेळी बागेत ताण देऊन नवीन बहार (फुलोरा) आणायचा असतो (उदा. मृग बहार किंवा हस्त बहार), त्या ताण देण्याच्या कालावधीत ही छाटणी केली जाते.

इतर वेळी: वर्षातून कधीही झाडावर रोगट, वाळलेल्या किंवा तुटलेल्या फांद्या दिसल्यास त्या ताबडतोब छाटून काढाव्यात.

महत्त्वाची टीप: छाटणी करताना वापरली जाणारी कात्री किंवा कटर (Pruning shears) स्वच्छ आणि निर्जंतुक (Disinfected) असावेत, जेणेकरून एका झाडावरील रोग दुसऱ्या झाडावर पसरणार नाही.

छाटणी कशी करावी? (How to Prune)

झाडाचे मुख्य खोड स्वच्छ करणे (Clean the Trunk)

जमिनीपासून साधारण १.५ ते २ फूट (१८ ते २४ इंच) उंचीपर्यंत मुख्य खोडावर फुटलेले सर्व लहान कोंब आणि फांद्या (Water shoots) काढून टाकाव्यात. यामुळे खोडाशी हवा खेळती राहते आणि बुंध्याशी संबंधित रोगराई टाळता येते.